چهارشنبه , 3 مرداد 1403

نگاه متفاوت اولیای دانش آموزان البرز به بازگشایی مدارس

بازگشایی مدارس این روزها به موضوع مهم جامعه تبدیل شده و همه خانواده هایی که دانش آموز دارند در مورد این موضوع با توجه به وضعیت نگران کننده ویروس کرونا بحث و گفت و گو می کنند.

سال های قبل ازشیوع ویروس کرونا، بوی ماه مهر،شورو اشتیاق دانش آموزان درخانه و جامعه محسوس بود به گونه ای که والدین دراین ماه دست فرزندان خود را با خیالی آسوده برای رفتن به بازار و تهیه کیف، کفش و لوازم و التحریر می گرفتند و خاطرات مدرسه رفتن را درذهنشان مرور می کردند.

درآن سالها که خبری از کرونا نبود، مدیران آموزش و پرورش و کارکنان مدارس نیزدرقالب پروژه مهراقدامات مناسب را برای حضور دانش آموزان در کلاس های درس بدون هیچگونه تردیدی برای شروع سال تحصیلی جدید بوجود می آوردند اما دراین روزها ی باقی مانده تا مهرماه هنوز مشخص نیست که دانش آموزان به مدرسه می روند.

امسال نیز مدارس در قالب پروژه مهر ۱۴۰۰  و البته طبق دستور ستاد کرونا، رعایت پروتکل های بهداشتی و فاصله گذاری اجتماعی در همه استان ها از جمله البرز می شود تا بار دیگر دانش آموزان طبق برنامه ریزی انجام شده ،سال تحصیلی جدید را شروع کنند.

بسیاری از کشورها به رغم وجود شیوع ویروس کرونا مدارسشان باز است اما درایران از اسفندماه سال ۹۸ مدارس تعطیل و آموزش مجازی جایگزین آموزش حضوری شد.

شروع سال تحصیلی جدید نزدیک است و همه والدین از طریق رسانه ها و ثبت نتایج عملکرد یادگیری دانش آموزان در کارنامه ها به این موضوع مهم بیشتر پی برده اند که مدرسه کانون آموزش و تربیت است و دور شدن دانش آموزان از این فضا چه پیامدها و آسیب هایی را به همراه دارد.

برای پیشگیری از هرگونه افت تحصیلی و افزایش سطح کیفی آموزش و مهارت آموزی دانش آموزان در فضای مدارس لازم است که به این موضوع نگاه کارشناسی شده حاکم باشد تا بهترین تصمیم گرفته شود.

شیوع کرونا، توانمندی‌های ما را مورد محک قرار داد و باید در این شرایط به گونه ای عمل کنیم که توانمندی های خود را بروز دهیم و تهدید ها را به فرصت تبدیل نماییم.

قبل از شیوع کرونا مدرسه خانه دوم دانش آموزان بود اما در شرایط فعلی خانه مدرسه دانش آموزان است و دانش‌آموزان در اختیار والدین قرار دارند لذا نقش خانواده ها، امروزه از هر زمان دیگری مهم تر است و مدیران مدارس باید بتوانند با برقراری ارتباط قوی با خانواده‌ها، آنان را در امر آموزش مشارکت دهند و پیوند مدرسه و خانواده باید بدرستی برقرار باشد تا آموزش دانش آموزان آسیب نبیند.

کارشناسی دقیق بازگشایی مدارس

حسین سلیمیان اولیای دانش آموز کرجی دراین زمینه گفت: تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها از اسفند ۱۳۹۸ تاکنون منجر به مشکلات تحصیلی و حتی بروز مسایل اجتماعی بسیاری شده است.

وی با اشاره به اینکه آموزش از راه دور با وجود مشکلات زیرساختی اینترنت و نیاز به دستگاه‌ های هوشمند از طرفی منجر به صدمه‌ هایی برای دانش آموزان شده  اظهارداشت: از طرف دیگر این جنس از آموزش برای برخی از پایه‌های تحصیلی چندان اثربخش نبوده است.

وی بیان داشت: نکته قابل توجه دیگر اینکه بسیاری از خانواده‌ها که تا پیش از کرونا حداقل چند ساعتی بچه‌ ها را به مدرسه می‌فرستادند، در این بازه زمانی با مشکلات فراوانی برای نگهداری از فرزندان در ساعت‌ هایی شدند که پیش از آن در آن ساعت‌ ها بچه‌ها در مدرسه بودند. این موضوع به خصوص برای پدران و مادرانی که کارمند هستند، چالش‌های خانوادگی ایجاد کرده است.

سلیمیان با بیان اینکه بازگشایی مدارس با توجه به شرایط کرونا در کشور یک تصمیم اجرایی است، اضافه کرد: این تصمیم علاوه برکارشناسی دقیق وضعیت استان ها وشهرها برای حتی هرشهرستان ومنطقه می تواند متفاوت باشد وبازگشایی سراسری مطمئنا با توجه به شرایط کنونی امکان پذیرنیست.

وی تصریح کرد: اگر واکسیناسیون به سطح مناسبی رسیده باشد، شاید سطح ایمنی جامعه قبول کند که یکسری مراکز و فضاها بازگشایی شود با این حال لازم است که پیک پنجم هم کنترل شده باشد و موج جدیدی نیز نداشته باشیم.

وی به زود بودن اظهارنظر قطعی در این زمینه پرداخت وعنوان کرد: حتی اگر قرار به بازگشایی مدارس باشد، باید به این نکته توجه کرد که بازگشایی مدارس باید به صورت ایمن انجام شود وحفظ سلامت دانش آموزان وخانواده های آنان  بر هرچیزی حتی آموزش مقدم است.

اولیا دانش آموز کرجی ادامه داد: در این زمینه علاوه بر آموزش و پرورش، خانواده‌ها و دانش آموزان نیز نقش مهمی بر عهده دارند و باید به مسائلی مانند تهویه مناسب و جلوگیری از تجمع و تغییر سبک رفتاری باید در دستور کار باشد تا شیوه آموزش به شکل ایمن در مدارس انجام شود که در این مسیر حتی می‌توان از کشورهای اروپایی نیز الگوبرداری کرد.

وی تاکید کرد: به هر حال با توجه به آغاز واکسیناسیون معلم‌ها و اساتید دانشگاه،فضا وپیام های مسئولان ومدیران ارشد وزارت آموزش وپرورش بازگشایی مدارس در سال جاری به احتمال فراوان اتفاق می‌افتد واحتمال بازگشایی مدارس زیاداست در این زمینه البته برخی می‌گویند که شاید همانند سال گذشته بازگشایی مدارس انجام و پس از دریافت هزینه‌های ثبت نام، دوباره مدارس تعطیل شود. با این حال نمی‌توان از آسیب‌های آموزش از راه دور به سادگی گذشت و در عین حال باید شرایط ایمنی برای حضور دانش آموزان در مدارس به طور صد درصد فراهم باشد و در این زمینه هیچ غفلتی پذیرفتنی نیست.

حفظ جان دانش آموزان

عباس زمانیان از اولیای دانش آموزان آموزش و پرورش ناحیه یک کرج گفت: در شرایطی که کشور با محدودیت‌ها از نظر امکانات مقابله با کرونا روبرو است و هنوز واکسن هم به تعداد گسترده در دسترس نیست، اعمال سیاست‌های غیر علمی و غیر اصولی، ممکن است سبب افزایش آمار مرگ و میر در کشور شود لذا در این شرایط خاص، تکرار اشتباه قابل قبول نیست.

وی اظهارداشت: دانش آموزان مدارس  بازگشت‌شان به مدارس آن هم در فصل سرد سال و فضای بسته مدارس و شیوع سرماخوردگی، هر چقدر هم آموزش ایمنی ببینند، همچنان از نظر فکری نابالغ هستند.

وی خاطرنشان کرد: ممکن است مداد و خودکار هم را استفاده کنند وحتی  ممکن است ماسک خود را آلوده نموده و همچنان روی صورت داشته باشند و بسیاری اشتباهات دیگر که به راحتی می تواند دانش‌آموزان را مبتلا به کرونا کند و از این طریق، خانواده‌ها بیشتر  مبتلا شده و حتی  تبدیل به موج بیشتر مرگ و میر کرونایی شود.

زمانیان ادامه داد: برای حفظ جان  دانش آموزان، تا زمانی که کرونا کاملا مهار نشده است و تلفات کرونایی به صفر نرسیده است، آموزش از راه دور (مجازی) را ادامه دهند و از بازگشایی مدارس به ویژه ابتدایی خودداری نمایند چون حفظ جان آنها از هر چیزی حتی علم آموزی، مهمتراست.

واکسیناسیون دانش آموزان

محمد طاهری دیگر اولیای دانش آموز کرجی است که فرزندش درمتوسطه دوره اول تحصیل می کند و می گوید: باتوجه به واکسیناسیون معلمان عزیزانتظار می رود که واکسیناسیون دانش آموزان هم هرچه سریعتر اجرا شود، که مدارس امسال به صورت حضوری برگزار گردد.

وی بیان داشت: مدرسه سلامت روان و بلوغ اجتماعی دانش‌آموزان را کامل‌تر می‌کند و امروز در مدارس خارج از کشورنیز  از هر طریقی که می‌شود برای بازگشایی مدارس اقدام می کنند.

وی تصریح کرد: همه ما باید کمک کنیم تا با اطمینان خاطر از سلامت مدارس و رعایت کامل پروتکل های بهداشتی با کمک مدرسه و خانواده ها انشاالله سالی پربار در جهت تحصیل عزیزانمان داشته باشیم.

آموزش غیر حضوری

آتوسا متقی مادر ۲ دانش آموز پایه دوم دبستان و هفتم درکرج نیزگفت: از نظر من آموزش باید غیر حضوری باشد هرچند فشار زیادی به خانواده از نظر اموزش در پایه ابتدایی وارد می شود.

وی افزود: اولویت برای من سلامت فرزندم می باشد آیا مسوولان اطلاع از وضع بهداشت مدارس دارند؟ آیا با وجود امکانات محدود مدارس می شود ایمان داشت که فرزندانم طی چهار تا پنج ساعت آموزش خطری آنها را تهدید نمی کند؟

وی یادآورشد: مگر مسوولان نمی گویند برای قطع زنجیره کرونا از خانه بیرون نیاید پس چطور ممکنه فرزندانم که باسرویس و وسیله عمومی  رفت و آمد می کنند ،فاصله گذاری اجتماعی را رعایت کنند و  دور از جمع بماند.

متقی ادامه داد: بنابراین تا قطع کامل زنجیره  کرونا هرگز به فرزندانم اجازه ورود حضوری به مدرسه را نخواهم داد حتی اگر سال ها از مدرسه دور بماند چون می گویندِ: عقل سالم در بدن سالم است.

مدارس به فضای امن تبدیل شوند

سید محمد بابایی چگینی از اولیای دانش آموزان پایه هفتم آموزش و پرورش ناحیه یک کرج گفت: آموزش حضوری تاثیرگذاری مستقیم درفرآیند تعلیم و تربیت دارد اما مدیران آموزش و پرورش و مدارس تا زمان آغاز سال تحصیلی جدید می توانند فضای مدارس را همانند خانه برای دانش آموزان برای پیشگیری از بیماری کرونا تبدیل کنند.

وی با اشاره به اینکه از زمان شیوع ویروس کرونا تا کنون درحوزه آموزش و پرورش اقدامات مهمی برای تعطیل نشدن آموزش و حتی مسائل تربیتی و پرورشی از طریق راه اندازی و تقویت شبکه شاد صورت گرفت اما این زحمات نتوانست جای آموزش چهره به چهره معلم در کلاس درس و همچنین مهارت آموزی در محیط مدرسه را پرکند.

وی بیان داشت: اولیای دانش آموزان موافق با آموزش حضوری هستند و از دولت و مجلس انقلابی هم انتظار دارند با حمایت خاص از آموزش و پرورش زمینه حضور دانش آموزان در مدارس را مهیا کنند و از دغدغه والدین در زمینه امور آموزشی و تربیتی بکاهند چون هیچ چیزی جای مدرسه را نمی گیرد.

بابایی چگینی ادامه داد: دوری از محیط مدرسه به عنوان کانون ارتباطات اجتماعی مثبت و تاثیرگذار علاوه بر ایجاد مشکلاتی آموزشی، دانش آموزان را به افرادی پرخاشگر و افسرده تبدیل کرده است، اتفاقی که به طور قطع پیامدهایش در سال های آینده خود را بیش از حال نشان خواهد داد.

وی یادآورشد: استفاده از بستر شبکه شاد برای ایجاد ارتباط بین دانش آموزان و شرکت در کلاس های درس راهی برای بازنماندن از تحصیل است در حالی که از نظر جنبه روانشناختی ارتباط های اجتماعی در زمان شیوع کرونا کمتر شد و به عبارتی حس رقابت را نیز کاهش داد.

وی تصریح کرد: مدیران آموزش و پرورش و مدارس پیگیر سلامت روانی و جسمی دانش آموزان در کنار آموزش کیفی در زیست بوم کرونا باشند تا دغدغه های اولیا کاهش یابد و حاضر به حضور فرزندانشان در آموزش حضوری شوند.

سخت گیری نکنیم

فرزانه معدنی پور اولیای دانش آموز دوره متوسطه دوم از شهرستان ساوجبلاغ هم گفت: والدین ترس از مدارس در دوران کرونا دارند چون دانش آموزان واکسینه نشدند اما نباید سخت گیری کنیم چون دولت انقلابی به فکر واکسینه کردن دانش آموزان است.

وی خاطرنشان کرد: کاهش این ترس نیاز به فرهنگ سازی و ایجاد امنیت بهداشت و سلامت درمحیط مدرسه دارد تا دانش آموزان درمحیط امنی همانند قبل از دوران شیوع کرونا تحصیل کنند.

وی بیان داشت: در دوران شیوع کرونا تلاش شد تا آموزش تعطیل نشود و در این راستا همواره آموزش و پرورش برای ارتقای شبکه شاد گام برداشت اما برای حفظ سلامت دانش آموزان در آموزش حضوری هم باید گام های مهمی برداشته شود.

معدنی پور ادامه داد: هیچ امری جای آموزش حضوری را نمی‌گیرد و آموزش مجازی باید به صورت مکمل در کنار آن باشد.

وی یادآورشد: آموزش و پرورش باید بتواندبا کمک رسانه‌ها خانواده‌ها را از نطر روانی واکسینه کند تا ترس از فرستادن فرزندانشان به مدرسه نداشته باشند.

اولیا دانش آموز تصریح کرد: در این شرایط، سخت گیرانه عمل کردن درست نیست چراکه افت علمی دانش‌آموز ناشی از این شرایط قابل جبران نیست.

آموزش حضوری 

مریم ورزدار دیگر اولیای دانش آموزنظرآبادی است که معتقد است بازگشایی مدارس به نفع دانش آموزان است به شرطی که بسترمناسب بهداشتی در مدارس فراهم آید.

وی خاطرنشان کرد: تقویت بسترهای مناسب بهداشتی در مدارس موجب آسودگی خاطر اولیای دانش آموزان برای حضور آنها در کلاس های درس را در پی دارد.

وی بیان داشت: موافق بازگشایی مدارس هستم زیرا دانش آموزان در مدارس در کنار یادگیری مطالب درسی ، مسائل تربیتی ، مهارت های زندگی ، گفت و گو و تعامل با یکدیگر را می آموزند.

ورزدار ادامه داد: حضور دانش آموزان در کلاس درس موجب فاصله گرفتن آنها از دستگاه های هوشمند ازجمله تبلت و گوشی همراه می شود زیرا از زمان شیوع کرونا و تعطیل شدن مدارس، بیشتر وقت دانش آموزان در فضای مجازی سپری می شود که این موضوع مهم در صورت عدم نظارت والدین خود آسیب های مختلفی دارد.

وی گفت: محیط مدرسه نشاط آوراست و دانش آموزان با حضور در مدرسه زندگیشان نظم می گیرد وهمچنین از نظر جسمی، استراحت روزانه و خواب شبانه، آماده کردن تکالیف مدرسه و تغذیه با برنامه و نظم عمل می کنند.

یادگیری روابط اجتماعی 

دیگر اولیای البرزی است که عنوان کرد: همانطور که همه بر این باور هستند تعطیلی مدارس کشور آموزش فرزندان را تحت شعاع قرار داده است اما به نظر بنده مهمترین مسئله ای که فرزندم با آن درگیر است روابط اجتماعی است چون بچه ها در یک جامعه کوچک به نام مدرسه در کنار یکدیگر و با حضور معلم خود روابط اجتماعی را می آموزند تا بتوانند در جامعه به خوبی زندگی کنند.

سجاد سرزعیم با اشاره به اینکه در مدت حضور کرونا به جرأت می‌توان گفت که افسردگی یکی از مشکلات بزرگ بچه‌ها در اکثر خانواده‌ها است، خاطرنشان کرد: در سال تحصیلی گذشته فرزندم کلاس پنجم بود هر وقت او را می‌دیدم در حال خواندن درس هایش در گوشی به سر می‌برد و نظم در درس خواندن، بیدار شدن، استراحت کردن را نداشت، درس هایش را مثل سابق نمی خواند، آمادگی لازم برای آزمون ها را نداشت و درس هایش چنگی به دل نمی‌زد ولی سلامت او برای من مهم ترین اصل بود.

وی یادآورشد: به نظر بنده تعطیلی مدارس و حضور معلمان و دانش آموزان در دوسال اخیر در فضای مجازی شبکه شاد به ما و آموزش و پرورش نشان داده است که می‌توان برخی از دروس مانند: قرآن، هدیه آسمانی، اجتماعی علوم، هنر و حتی فارسی در دوره‌ هایی بجز اول ابتدایی را در این بستر آموزش داد ولی آموزش ریاضی نیاز به فن و تخصص دارد و حتما حضور دانش آموزان و معلم در کلاس باعث آموزش درست خواهد شد.

وی تصریح کرد: به نظر بنده می توان مدارس را با تعداد محدود دانش آموز و با رعایت پروتکل های بهداشتی و فقط برای دروس محدود باز کرد.

سرزعیم با بیان اینکه پسرش ایلیا  شروع کلاس درس را خیلی دوست دارد بازی در حیاط مدرسه و همکلاسی‌ها را به عنوان بهترین تفریح می‌داند نیز می‌گوید درس را در کلاس درس و در کنار بچه ها بهتر یاد می‌گیرم ولی می دانم نمی تواند در این محیط پروتکل های بهداشتی را رعایت کنند و با ورود او به خانه ورود یک ناقل ویروس کرونا را خواهیم داشت که این امر بزرگترین مسئله پیش رو برای ما خواهد بود.

وی تاکید کرد: این روزها که شاهد انواع و اقسام کرونا با نام های مختلف هستیم و کرونا سلامتی مردم را نشانه گرفته است، پس باز هم به آموزش از طریق شبکه دانش‌آموزی شاد با توجه به مشکلات، کاستی ها را بهتر از بازگشایی مدارس می دانم.

مهم بودن سلامت دانش آموزان 

نماینده اولیا در انجمن اولیا و مربیان آموزش و پرورش استان البرز هم ضمن تاکید بر اینکه سلامت دانش آموزان از همه چیز مهم تراست، اظهارداشت: مدرسه خانه دوم دانش آموزان است که ۱۸ ماه است به دلیل وضعیت کرونا دانش آموزان امکان حضور در این خانه مهم و تاثیرگذار درجامعه را ندارند.

محسن محمدی خاطرنشان کرد: دانش آموزان ، معلمان و کادر مدارس ۱۸ ماه است که با کرونا همانند سایر مردم جامعه زندگی می کنند و درگیرآن هستند.

وی بیان داشت: براساس نظر سرپرست وزارت آموزش و پرورش ۲ ماهه اول سال مدارس به صورت غیر حضوری است تا بسترآموزش حضوری در کشور فراهم آید.

وی با بیان اینکه تمام زیرساخت های لازم باید برای حضور دانش آموزان در مدارس بوجود آید، اضافه کرد: تمام معلمان و کادر مدارس باید واکسیناسیون شوند در حالی که تا کنون فقط ۷۵ درصد واکسینه شده اند و ۲۵ درصد دیگر باقی مانده است.

محمدی تصریح کرد: جای این سوال نیز وجود دارد که آیا همه مدارس دولتی و غیر دولتی با توجه به تراکم دانش آموزی زیرساخت های لازم بهداشتی در کلاس ها و سایر فضاهای مدرسه دایر است.

وی با اشاره به اینکه اولیا نگران سلامتی دانش آموزان هستند، افزود: حتی اگر دانش آموزان پایه هشتم به بالا واکسن زده شوند باید حضورشان به صورت ترکیبی با شیفت بندی ۵۰ ، ۵۰ در هفته باشد تا از خدمات آموزشی بهره لازم را ببرند.

نماینده اولیا در انجمن اولیا و مربیان آموزش و پرورش استان البرز ادامه داد: سرویس دانش آموزان نیز با مشکلاتی مواجه است زیرا درجلسه ای که در این زمینه برگزارشد، مقرر گردید که هزینه سرویس مدارس ۳۵ تا ۵۰ درصد افزایش یابد در حالی که در این وضعیت اقتصادی باید ببینیم خانواده ها توان پرداخت این هزینه را در صورتی که مدارس حضوری شوند دارند یا خیر؟

وی از دیگر مشکلات مدارس را برای حضوری شدن در بخش لباس فرم دانش آموزان ذکر کرد و یادآورشد: دوخت لباس فرم دانش آموزان نیاز به برنامه ریزی برای انجام کار دارد.

محمدی تاکید کرد: مخالف بازگشایی مدارس به دلیل آماده نبودن زیرساخت های لازم هستم و مخالفت خود را به نمایندگی از اولیا دانش آموزان در جلسه های مختلفی که در استان برگزار شده، اعلام کرده ام.

ضرورت تمهیدات برای بازگشایی

رییس اداره امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش استان البرز گفت: چنانچه شرایط حضور دانش آموزان در مدارس فراهم گردد و از ابتلا به بیماری کرونا واکسینه شوند قطعا در مقوله تربیتی و یادگیری که دوبال اساسی در تعلیم و تربیت حوزه آموزش و پرورش است تاثیر بسیار شایسته ای را خواهد داشت.

دکتر علی رحمانی افزود: عوامل خطرساز در دوران بیماری کرونایی برای دانش آموزان و خانواده های آنان بستر را مستعد نموده که لازم است از مشاورین زبده متعهد و متخلق به اخلاق در روند پیشگیری از خطرات پیرامونی بهره مند شویم و عوامل محافظتی را در این راستا شناسایی وآنها را مورد تقویت قرار دهیم.

وی بیان داشت: حضور دانش آموزان در مدارس می تواند از آسیب های مستعد دوران کرونایی پیشگیری کند به شرطی که تمام تمهیدات لازم فراهم گردد تا از خطرات کرونا همه دست اندرکاران دانش آموزان معلمان و کادر اجرایی و حتی خانواده ها  واکسینه شویم.

رحمانی با اشاره به اینکه غیرحضوری بودن کلاس ها به عنوان یکی از عوامل ایجاد اختلال در فرایند یاددهی و یادگیری، موجب ایجاد افسردگی و پرخاشگری در دانش آموزان می شود، یادآورشد: نداشتن ارتباط چشم در چشم دانش آموز و معلم علاوه بر ایجاد اختلالات یادگیری، مانعی برای برقراری ارتباطات عاطفی بین دانش آموزان با یکدیگر و معلم می شود. 

وی ایجاد ارتباط عاطفی برای دانش آموز پایه اول، دوم و سوم دبستان را بیش از سایر پایه ها ضروری و مهم عنوان کرد و گفت: یادگیری تنها از طرق واژگان ممکن نیست، شنیدن صدای معلم و حرکات زبان بدن وی می تواند در یادگیری نقش بسزایی داشته باشد حال آنکه فقدان این مهم منجر به اختلال در یادگیری و به مرور زمان موجب ایجاد احساسی بد در ذهن دانش آموزان نسبت به درس می شود.

رییس اداره امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب های اجتماعی اداره کل آموزش و پرورش استان البرز ادامه داد: ایجاد افسردگی بین دانش آموزان فقط شامل مدارس ایران نیست بلکه با توجه به شرایط یکسان شیوع کرونا در دنیا این مشکل در تمام کشورهای دنیا رخ داده است.

رحمانی به مدیران مدارس توصیه کرد: کرونا و شرایط ناشی از آن را بخوبی درک و برای ارائه خلاقیت‌های فرایند یاددهی – یادگیری در زیست بوم کرونا تلاش کنند.

استان البرز ۵۰۰ هزار دانش آموز دارد.

پیشنهاد ما به شما

چالش‌های جراحی لگن و ران

به محل اتصال استخوان‌های مجاور و متصل به یکدیگر مفصل می‌گویند. اگر این بخش فاقد …